“BỒI THƯỜNG TUỔI XUÂN”- NÊN HAY KHÔNG?

Từ câu chuyện trong thực tiễn cuộc sống

Năm 1998, bà Đặng Thị Xem (56 tuổi, ở xã Đạm Ri, huyện Đạ Huoai, Lâm Đồng) và ông Lê Văn Tạo không đăng ký kết hôn, nhưng ở với nhau như vợ chồng. Bất ngờ đến tháng 3.2012, ông nộp đơn ra tòa án kiện bà tranh chấp nhà đất. 

 Ông Tạo khẳng định quan hệ giữa hai người không phải là vợ chồng, mà bà Xem chỉ là người làm công trông coi đất đai, nhà cửa. Nay ông buộc bà Xem trả lại đất và nhà.

Tháng 5.2013, TAND huyện Đạ Huoai xử sơ thẩm vụ án, cho rằng hai người không đăng ký kết hôn nên quan hệ của họ không phải là vợ chồng. Bởi vậy, Tòa xử ông Tạo trả cho bà Xem hơn 131 triệu đồng, nhưng toàn bộ khối tài sản đất đai, nhà cửa nơi 2 người đã sống chung đều thuộc về ông Tạo.

Bà Xem đâm đơn kháng cáo, phản bác rằng 2 người đã sống với nhau nhiều năm, bà cũng đã nhập hộ khẩu hợp pháp vào gia đình ông Tạo. Ngoài ra, 2 người đứng ra vay vốn ngân hàng và được huyện công nhận, sổ đỏ có tên chồng “Lê Văn Tạo”, tên vợ “Đặng Thị Xem”.

Bức xúc, bà Xem yêu cầu, nếu coi bà là người làm mướn cho ông Tạo, bà đề nghị xử tính tiền công của bà trong 14 năm qua. Không kiềm chế được sự tức giận, bà còn yêu cầu tòa buộc ông Tạo phải trả tiền “hao mòn thân thể” do bà đã “phục vụ tình dục” cho ông hằng đêm trong 11 năm, vì “ông Tạo xài tôi rồi ổng vứt bỏ”.

Đến kiến nghị của Hội phụ nữ

Không ai đi lấy chồng lại muốn có ngày ly hôn để được bồi thường. Tuy nhiên, trên thực tế, có rất nhiều phụ nữ mặc dù hết lòng với chồng gia đình nhà chồng trong nhiều năm nhưng khi ly hôn, họ đã phải ra đi tay trắng, thậm chí là không được nuôi con vì không có tài sản.

Kết quả Điều tra lao động 2009 cho thấy thu nhập bình quân của lao động nữ chỉ bằng 75% nam giới. Theo điều tra mức sống hộ gia đình 2008, mặc dù 61% doanh nghiệp hộ gia đình phi nông nghiệp do phụ nữ điều hành, nhưng doanh thu trung bình hàng tháng chỉ bằng 30 - 50% so với doanh nghiệp do nam giới điều hành. Việc tài sản, thu nhập của phụ nữ nhìn chung thấp hơn so với nam giới đã tác động không nhỏ tới tiếng nói của họ trong gia đình và không ít người đã bị mất quyền nuôi con, nơi cư trú… thậm chí trắng tay khi gia đình ly tán.

Theo phân tích của Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, do độ dài tuổi sinh lý của phụ nữ ngắn hơn nam giới và sự thay đổi tâm sinh lý sau khi có con chỉ diễn ra đối với riêng phụ nữ nên thực tế đã chứng minh rằng, bất luận hôn nhân tồn tại ngắn hay dài, khi ly hôn, bất lợi luôn nghiêng về phụ nữ, nhất là những người đã có con.

Theo đó, khả năng và cơ hội tái hôn của phụ nữ sau ly hôn thấp hơn rất nhiều so với nam giới. Nếu có tái hôn, phụ nữ cũng gặp trắc trở trong cuộc sống dẫn đến nhiều hệ lụy cho bản thân và con (đặc biệt là con gái) là chủ yếu và nhiều hơn nam giới. Ngoài ra, do tuổi tác và những yếu tố môi trường xã hội tác động, cơ hội sinh con với người chồng mới của phụ nữ sau ly hôn trong nhiều trường hợp là không có…

Chính vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng, khi ly hôn, người phụ nữ cần phải được chia một phần tài sản dù tài sản đó được gây dựng trên cơ sở hỗ trợ của gia đình nhà chồng hoặc chỉ do người chồng làm ra.

"Nếu cuộc hôn nhân đầu tiên thất bại và người phụ nữ được chia một nửa hoặc một phần tài sản từ điều kiện sống của gia đình mà điểm xuất phát của tài sản này chỉ do 1 bên gia đình chồng hỗ trợ hoặc là tài sản của 1 mình chồng làm được (lẽ ra phải coi là tài sản riêng) cũng chỉ là một phần bù đắp cho tuổi thanh xuân mà phụ nữ không bao giờ lấy lại được" - đây là ý kiến của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam về những quy định liên quan đến việc ly hôn.

Đơn vị này cũng đề xuất, trong trường hợp ngược lại, tài sản là của riêng gia đình hoặc bản thân người vợ thì cần có những quy định hợp lý quan tâm nhiều đến quyền lợi của đứa con.

"Quy định này không phân biệt đối xử với nam giới mà hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ với tư cách là người mẹ đã được xác định trong các nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới trong Luật Bình đẳng giới" - Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam khẳng định.

Theo đơn vị này, thực tế đã có một số Tòa án nhận được đơn đề nghị bồi thường tuổi xuân của phụ nữ khi ly hôn nhưng lúng túng vì không biết phải xử lý như thế nào. Vì vậy, nếu Luật Hôn nhân và Gia đình sửa đổi quan tâm điều chỉnh vấn đề điều kiện sống của gia đình sẽ là cơ sở pháp lý để Tòa án bảo vệ lợi ích cho phụ nữ và trẻ em một cách tốt nhất.

Và đề xuất nghiêm túc về sửa đổi luật pháp

Bên cạnh những vấn đề được dư luận quan tâm trong dự thảo luật Hôn nhân - gia đình sửa đổi đang được lấy ý kiến rộng rãi như hôn nhân đồng giới, mang thai hộ..., ông Lương Phan Cừ (ảnh), nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, đề xuất cần có điều khoản bồi thường tuổi xuân cho phụ nữ khi ly hôn.

Xét ở góc độ giới và gia đình, từ xa xưa cho tới nay, kể cả con số thống kê và nhận định, phần thiệt thòi luôn là người phụ nữ. Sau ly hôn, rất nhiều phụ nữ ở vậy nuôi con và thường gặp khó khăn trong cuộc sống. Khi ly hôn, các tài sản lớn cũng thường thuộc về người chồng. Do đó, đề xuất trên nếu được thực hiện sẽ góp phần giúp người phụ nữ bớt thiệt thòi. Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần phải xác định, lao động trong gia đình cũng là một loại lao động, khi ly hôn phải trả công.

Ở các nước, đây là chuyện bình thường bởi vì người ta quan niệm hôn nhân như một hợp đồng kinh tế đặc biệt. Khi anh ký hợp đồng, chính quyền chứng nhận quan hệ đó, anh phải đảm bảo quan hệ vợ chồng tốt. Khi tan vỡ hay nói cách khác, khi người đàn ông phá vỡ hay chấm dứt hợp đồng là anh vi phạm, phải nộp phạt hoặc bồi thường. Ở nước ta, hôn nhân là quan hệ tình cảm nên không được phân định một cách cụ thể, chúng ta chưa quen với loại hợp đồng này, nhưng tôi cho rằng sau này lớp trẻ sẽ đi theo con đường mới. Những thiệt hại trong quá trình hôn nhân đổ vỡ của người phụ nữ phải được bù đắp. Thay vì chọn biện pháp đứng tên chung tài sản như hiện nay, chúng ta nên chọn biện pháp bồi thường tuổi xuân. Đây cũng là kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới đang áp dụng.

Xã hội phát triển, ở nhiều gia đình trụ cột chính là phụ nữ chứ không phải nam giới. Có ý kiến cho rằng, quy định này vô lý bởi nếu có bồi thường, phải bồi thường cho cả nam giới?

Đúng là cũng có những trường hợp như vậy và đòi hỏi trên hoàn toàn xác đáng. Nhưng như tôi phân tích, phần thiệt thòi đa số là phụ nữ và thực tế nam giới đứng đằng sau phụ nữ rất ít. Những trường hợp đổ vỡ cũng ít hơn. Chúng ta nên đặt vấn đề mang tính phổ quát, phụ nữ ngoài 30 tuổi tái giá không hề đơn giản.

Ở mỗi giai đoạn khác nhau, chúng ta có những chính sách khác nhau. Khi nào đạt được nam nữ bình quyền, người phụ nữ quyết đoán mọi việc như nam giới, lúc đó chúng ta có thể sửa đổi, tính đến bồi thường cho cả hai bên.

Từ xưa đến này, việc phân định tài sản của hai vợ chồng thường không rõ, nên có nhiều trường hợp người chồng tẩu tán tài sản. Mặt khác, nền kinh tế của Việt Nam là nền kinh tế dùng tiền mặt, chúng ta rất khó kiểm soát thu nhập của nhiều gia đình nên làm rõ tài sản của họ cũng là một vấn đề khó. Thế thì, theo tôi việc bồi thường nên đặt ra một khoản "automatic" nào đó, cụ thể là bao nhiêu thì các chuyên gia, người làm chính sách sẽ ngồi với nhau, nghiên cứu chi tiết. Theo kinh nghiệm các nước, cứ ly hôn là phụ nữ được bồi thường một khoản tiền, còn tài sản thì chia đôi hoặc chia 1/3 (trong trường hợp phụ nữ không đi làm). Dù tài sản giàu kếch sù, hay nghèo đều phải chia.

Thực ra bảo san lấp về mặt tình cảm khó lắm. Đây chỉ là bù đắp một phần công sức cho người phụ nữ hay nói cách khác giúp người phụ nữ tạo dựng lại cơ sở vật chất để sống và đảm bảo cuộc sống sau này. Ngoài ra, biện pháp đó đặt ra cho người nam phải cân nhắc trước khi tính tới chia tay.

Lê Hương Lan